Historie o duchach stanowią doskonały materiał na przejmującą opowieść. Podobne powieści grozy cieszą się dużą popularnością wśród czytelników, a wiele z nich posłużyło za podstawę do powstania niezapomnianych filmów. Oto kilka z najlepszych horrorów o duchach na podstawie książek, które warto obejrzeć.
Ekranizacja powieści Blatty’ego z 1973 roku
Egzorcysta przez wielu jest uważany za najlepszy horror w historii kina. Tym bardziej interesujące może się wydać, że film ten nakręcony został na podstawie książki o tym samym tytule. Autorem pierwszego Egzorcysty był William Peter Blatty, a powieść wydana została w 1971 roku. Co ciekawe, Blatty oprócz przyczynienia się do powstania historycznego horroru, pracował również nad komediami. Jest on bowiem odpowiedzialny za scenariusz do filmu Różowa Pantera: Strzał w ciemność, a więc komedii kryminalnej z 1964 roku.
Film Egzorcysta opowiada historię 12-latki, która po zabawie tabliczką spirytystyczną Ouija zostaje opętana przez ducha podobnego do demona. Głównym punktem horroru jest tytułowy egzorcyzm, przeprowadzany przez duchownych. Egzorcysta stanowi przykład na to, że horrory o duchach oparte na faktach mogą być jeszcze bardziej przerażające niż historie wymyślone przez scenarzystów. Opowieść ta ma bowiem nawiązywać do podobnego incydentu, który miał miejsce w 1949 roku w stanie Iowa.
Szczególną uwagę w filmie zwracają sceny egzorcyzmu, które zostały zrealizowane z niezwykłą dbałością o detale. Blatty nie tylko napisał powieść, ale również przygotował scenariusz filmowy, co pozwoliło zachować autorską wizję opowieści. Reżyser William Friedkin wykorzystał szereg innowacyjnych technik filmowych, aby wzbudzić w widzach autentyczny lęk – od manipulacji temperaturą na planie filmowym po stosowanie podprogowych obrazów.
Produkcja wywołała liczne kontrowersje już w momencie premiery. Widzowie opuszczali sale kinowe, a niektórzy doświadczali mdłości i ataków paniki podczas seansów. Film zyskał miano jednego z najbardziej rozpoznawalnych horrorów o egzorcyzmach, wyznaczając standardy dla całego gatunku na dziesięciolecia.
Adaptacja powieści Kinga z 1980 roku
Horrory na podstawie książek Stephena Kinga cieszą się ogromną popularnością. Jest to związane oczywiście z kunsztem pisarskim autora, który zapisał się w historii jako jeden z najwybitniejszych pisarzy grozy. Za jedną z najgłośniejszych książek Kinga można uznać Lśnienie, które pod lupę wziął kolejny wybitny artysta, Stanley Kubrick. Horror na podstawie książki Kinga ujrzał światło dzienne w 1980 roku i do dziś cieszy się wielką popularnością.
Horror ten opowiada historię początkującego pisarza, który zmaga się z alkoholizmem i brakiem pieniędzy. Posiada on jednak rodzinę na utrzymaniu, więc podejmuje posadę dozorcy w hotelu. Nowe miejsce pracy prześladuje jednak wiele negatywnych sił i jak można sądzić, duchów. Ten horror na podstawie książki mocno skupia się także na aspekcie psychologicznym samotności, problemu alkoholowego oraz motywie pisarza.
Hotel Overlook staje się nie tylko tłem dla wydarzeń, ale niemal samodzielną postacią w narracji. Kubrick wykorzystał architekturę i przestrzeń budynku do budowania napięcia – długie korytarze, labiryntowe wnętrza oraz ikoniczne sceny w pokoju 237 pozostają w pamięci widzów na długo po zakończeniu seansu. Reżyser zastosował innowacyjne ujęcia kamerą Steadicam, śledząc małego Danny’ego jadącego na rowerku po hotelowych korytarzach.
Warto zauważyć, że film Kubricka znacząco odbiega od literackiego pierwowzoru, co wywołało ostrą krytykę samego Kinga. Pisarz wielokrotnie wyrażał niezadowolenie z ekranizacji, zarzucając reżyserowi odejście od kluczowych motywów książki i zbyt chłodne potraktowanie postaci. Sam King stworzył później miniserial telewizyjny wierniejszy oryginałowi, jednak to właśnie wersja Kubricka zyskała status kultowej.
Interpretacja psychologiczna odgrywa w filmie równie ważną rolę co elementy nadprzyrodzone. Widz pozostaje w niepewności, czy zjawiska paranormalne w hotelu są rzeczywiste, czy może stanowią jedynie projekcję rozpadającej się psychiki Jacka Torrance’a. Ta niejednoznaczność sprawia, że Lśnienie funkcjonuje na wielu poziomach – jako horror nadprzyrodzony, dramat rodzinny oraz studium obłędu.
Dzieło Polańskiego z 1968 roku
Dziecko Rosemary to horror, który dla polskiego odbiorcy może okazać się jednym z ważniejszych do obejrzenia. Autorem obrazu z 1968 roku jest bowiem Roman Polański, polski reżyser, który zapisał się w historii Hollywood. Ten znakomity horror bazuje na książce o tym samym tytule, którą napisał Ira Levin w roku 1967.
Horror Dziecko Rosemary opowiada historię małżeństwa, które wprowadza się do nowego mieszkania, aby żyć w spokoju. Po pewnym czasie tytułowa bohaterka zachodzi w ciążę w nie do końca znanych sobie okolicznościach. Po jakimś czasie znajduje u siebie księgę z zaklęciami. Następnie okazuje się, że sąsiedzi Rosemary to sataniści, którzy wykorzystali ją do rytuału lub przywoływania duchów, o którym ona sama nie pamięta, ponieważ została otumaniona. Tytułowe dziecko jest więc owocem przerażającego rytuału, do którego kobieta miała posłużyć.
Polański mistrzowsko buduje atmosferę paranoi i niepewności, sprawiając że widz podobnie jak główna bohaterka nie wie, czy jest świadkiem spisku, czy może objawów choroby psychicznej. Kamera śledzi Rosemary przez całą opowieść, prezentując jej subiektywną perspektywę – każdy szczegół, każde spojrzenie sąsiadów nabiera podejrzanego charakteru. Reżyser wykorzystuje codzienne sytuacje i przekształca je w źródło niepokoju.
Film porusza także temat kontroli nad kobiecym ciałem oraz medycznego paternalizmu. Rosemary znajduje się w sytuacji, w której wszyscy wokół – mąż, lekarze, sąsiedzi – podejmują za nią decyzje dotyczące jej ciąży i zdrowia. Ta warstwa interpretacyjna sprawia, że horror Polańskiego wykracza poza ramy gatunku i staje się komentarzem społecznym dotyczącym pozycji kobiet w latach 60. XX wieku.
Obsada filmu zasługuje na szczególne wyróżnienie. Mia Farrow w roli Rosemary stworzyła jedną z najbardziej zapadających w pamięć kreacji w historii kina grozy – jej ewolucja od radosnej młodej żony do wyniszczonej fizycznie i psychicznie kobiety jest przekonująca i poruszająca. John Cassavetes jako Guy Woodhouse oraz Ruth Gordon jako natarczywa sąsiadka Minnie Castevet uzupełniają tę niezwykłą galerię postaci.
Jak więc widać, horrory o duchach na podstawie książek potrafią zrobić duże wrażenie na odbiorcach. Wszystkie z wymienionych wyżej produkcji – Egzorcysta, Lśnienie oraz Dziecko Rosemary – są bowiem klasykami w swojej kategorii. Każda z tych ekranizacji w odmienny sposób podchodzi do tematu nadprzyrodzonego zła, oferując widzom różnorodne doświadczenia filmowe – od bezpośredniego konfrontowania z demonicznym opętaniem, przez psychologiczne studium obłędu w izolacji, po subtelną paranoję związaną z satanistycznym spiskiem.