Jednym z instrumentów finansowych dostępnych na rynku kapitałowym jest papier wartościowy — dokument określający prawa majątkowe. Zarówno w Polsce jak i na świecie do najpopularniejszych papierów wartościowych należą akcje, obligacje oraz bony skarbowe. Warto się przyjrzeć obligacjom, czyli dłużnym papierom wartościowym, w których emitent oświadcza, że jest dłużnikiem inwestora (obligatariusza) i zobowiązuje się do spłaty określonych świadczeń wobec niego.
Czym charakteryzują się obligacje?
Obligacje dzielą się na skarbowe, komunalne oraz korporacyjne. Te ostatnie, dzięki dynamicznemu rozwojowi w ostatnich latach, stają się coraz bardziej znaczącym instrumentem finansowym dla przedsiębiorstw poszukujących źródeł kapitału. Obligacje przedsiębiorstw emitowane są wyłącznie przez spółki posiadające osobowość prawną — dotyczy to spółek akcyjnych, komandytowo-akcyjnych oraz spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.
Emitent obligacji korporacyjnej zobowiązuje się do spłaty określonej kwoty wraz z odsetkami w ustalonym terminie. Inwestor nabywający taką obligację staje się wierzycielem spółki, a nie jej współwłaścicielem (jak w przypadku akcji). Obligacje korporacyjne oferują zazwyczaj wyższe oprocentowanie niż obligacje skarbowe, co wynika z większego ryzyka inwestycyjnego związanego z kondycją finansową prywatnej firmy. Warto rozważyć obligacje korporacyjne jako element inwestycji alternatywnych w portfelu, szczególnie jeśli poszukujemy wyższej stopy zwrotu niż oferują tradycyjne lokaty bankowe.
Definicja rynku kapitałowego
Rynek kapitałowy stanowi jeden z segmentów rynku finansowego — obok rynku walutowego, pieniężnego, terminowego oraz kredytowego. To miejsce, gdzie następuje przepływ kapitału pomiędzy inwestorami dysponującymi środkami pieniężnymi a podmiotami, które zgłaszają na nie zapotrzebowanie. Mechanizm ten pozwala na efektywną alokację zasobów finansowych w gospodarce.
Rynek kapitałowy wyróżnia się tym, że dokonywana jest na nim emisja średnio- i długoterminowych instrumentów finansowych, takich właśnie jak obligacje korporacyjne czy akcje. Został stworzony po to, aby spółki oraz inni emitenci mogli swobodnie pozyskiwać kapitał potrzebny na dalszą działalność oraz rozwój firmy. Jednocześnie stanowi miejsce, gdzie inwestorzy mogą efektywnie pomnażać swoje fundusze, wybierając spośród różnych klas aktywów o zróżnicowanym profilu ryzyka i potencjału zysku.
Uczestnicy rynku kapitałowego
Uczestnikami rynku kapitałowego są instytucje finansowe, indywidualni inwestorzy oraz instytucje wspierające handel papierami wartościowymi. Każda z tych grup pełni odmienną rolę w ekosystemie rynku kapitałowego.
Instytucje finansowe to obszerna kategoria obejmująca:
- Banki komercyjne i inwestycyjne
- Fundusze inwestycyjne
- Fundusze emerytalne
- Traders (maklerzy działający na własny rachunek)
- Towarzystwa ubezpieczeniowe
Indywidualni inwestorzy dopiero od 2009 roku, czyli od powstania rynku wtórnego Catalyst, mają realną szansę na inwestowanie w obligacje korporacyjne. Wcześniej istniały zbyt wysokie bariery finansowe uniemożliwiające im udział w tym segmencie rynku. Catalyst umożliwił detalicznym nabywcom swobodny handel obligacjami na giełdzie, co znacząco zdemokratyzowało dostęp do tego instrumentu. Osoby rozważające długoterminowe oszczędzanie mogą wykorzystać obligacje jako element strategii budowania kapitału.
Instytucje prowadzące oraz aktywnie wspierające handel papierami wartościowymi to przede wszystkim:
- Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie — główny rynek regulowany w Polsce
- BondSpot — platforma obrotu obligacjami
- Domy maklerskie — pośrednicy wykonujący zlecenia kupna i sprzedaży
- Doradcy inwestycyjni — specjaliści oferujący analizy i rekomendacje
- Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (historycznie, obecnie funkcje przejęła KNF)
- Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych — instytucja odpowiedzialna za rejestrację i rozliczanie transakcji
W Polsce nad całością funkcjonowania rynku kapitałowego nadzór sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, która czuwa nad prawidłowością przeprowadzania emisji, ochroną inwestorów oraz zachowaniem uczciwości obrotu.
Segmenty rynku kapitałowego
Rynek kapitałowy można klasyfikować według kilku zasadniczych kryteriów, które określają charakter przeprowadzanych na nim transakcji oraz grono uczestników.
Podział ze względu na dostępność dla inwestorów
Pierwszym podziałem jest rozróżnienie na rynek publiczny oraz rynek prywatny. Rynek publiczny skierowany jest do szerokiego grona inwestorów (minimum 150 podmiotów), a oferta emitentów jest dostępna dla każdego zainteresowanego, co wiąże się z bardziej rygorystycznymi wymogami regulacyjnymi mającymi na celu ochronę nabywców papierów wartościowych. Emitenci działający na rynku publicznym muszą spełniać szczegółowe wymogi informacyjne, publikować prospekty emisyjne oraz raportować bieżące wydarzenia mogące wpływać na wycenę ich instrumentów.
Na rynku prywatnym oferta może być skierowana do maksymalnie 149 imiennie wskazanych inwestorów. Emisje prywatne charakteryzują się większą elastycznością i niższymi kosztami przeprowadzenia, jednak ograniczają możliwość późniejszego zbywania nabytych papierów wartościowych ze względu na brak płynnego rynku wtórnego.
Podział ze względu na moment emisji
Drugi podział dzieli rynek kapitałowy na rynek pierwotny oraz rynek wtórny. Z rynkiem pierwotnym mamy do czynienia wtedy, kiedy nabycie danego instrumentu finansowego następuje bezpośrednio od emitenta w ramach pierwszej emisji. Kapitał pozyskany w ten sposób trafia do spółki, która może przeznaczyć go na realizację swoich planów inwestycyjnych lub operacyjnych.
Na rynku wtórnym to osoby trzecie organizują sprzedaż i kupno już wyemitowanych papierów wartościowych. Przykładem może być wspomniany wcześniej rynek Catalyst, na którym odbywa się handel obligacjami korporacyjnymi pomiędzy inwestorami. Transakcje na rynku wtórnym nie dostarczają kapitału emitentowi, ale zapewniają płynność inwestycji — możliwość odzyskania zainwestowanych środków przed terminem wykupu obligacji przez emitenta.
Obligacje, a w szczególności obligacje korporacyjne, oraz akcje to dwa fundamentalne i najbardziej rozpowszechnione instrumenty finansowe na rynku kapitałowym. To nimi najczęściej interesują się zarówno inwestorzy poszukujący możliwości lokowania kapitału, jak i emitenci chcący pozyskać fundusze na działalność, dlatego też zasługują na szczególną uwagę przy analizie struktury rynku kapitałowego.