Nie wiesz, co to jest alergia? Masz szczęście!

Wiosna i lato to spełnienie marzeń każdego pracoholika wyczekującego urlopu oraz prawdziwy koszmar alergika, który właśnie w tym czasie jest narażony na apogeum uciążliwych objawów. Każdy, kto choć raz doświadczył kataru alergicznego lub kaszlu spowodowanego uczuleniem, wie, że życie z uciążliwymi dolegliwościami nie jest łatwe. Przyjmowanie leków na alergie łagodzi objawy, jednak powoduje senność i rozkojarzenie, przez co skutecznie utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków.

• Czym jest nadwrażliwość immunologiczna
• Postęp cywilizacyjny a wzrost zagrożeń
• Rodzaje nadwrażliwości
• Sposoby leczenia uczuleń

Czym jest nadwrażliwość immunologiczna

Alergia, nazywana także uczuleniem lub nadwrażliwością, jest patologiczną oraz jakościowo zmienioną odpowiedzią tkanek na oddziaływanie różnych substancji obcych, czyli alergenów. Polega na reakcji immunologicznej związanej z powstawaniem swoistych przeciwciał, które w wyniku połączenia się z antygenem wywołują uwolnienie różnych substancji będących mediatorami stanu zapalnego.

Mechanizm nadwrażliwości przebiega dwuetapowo. W pierwszej fazie organizm kontaktuje się z alergenem i produkuje przeciwciała IgE, które przyczepiają się do powierzchni komórek tucznych. Przy ponownym zetknięciu z tym samym alergenem dochodzi do uwolnienia histaminy oraz innych mediatorów odpowiedzialnych za typowe objawy reakcji alergicznej — katar, łzawienie, świąd czy wysypkę.

Warto wiedzieć, że alergia może przybierać postać łagodną, w czasie której pojawia się katar czy łzawienie dróg oddechowych, ale w skrajnych przypadkach prowadzi do znacznie poważniejszych dolegliwości. Jedną z ich konsekwencji jest niezwykle groźny dla życia i zdrowia człowieka wstrząs anafilaktyczny, który może stać się przyczyną nawet śmierci, dlatego nawet lekkiego uczulenia nie należy nigdy ignorować.

Postęp cywilizacyjny a wzrost zagrożeń

Prof. Piotr Kuna, alergolog twierdzi, że poprzednie pokolenia nie wiedziały, co to jest alergia, a już na pewno nie doświadczały jej tak często jak my, żyjący współcześnie. Według specjalisty głównym winowajcą powszechnych uczuleń jest postęp cywilizacyjny, który oddalił człowieka od natury i otoczył go niewyobrażalną ilością chemii. Nadwrażliwość na produkty spożywcze, pyłki roślin czy detergenty to patologiczna odpowiedź zdezorientowanego układu odpornościowego, który ewolucyjnie nie jest przystosowany do życia w środowisku, w jakim żywność — a co za tym idzie rośliny i ich pyłki — jest modyfikowana genetycznie, a niemal każdej czynności towarzyszą przedmioty wykonane z tworzyw sztucznych.

Według niektórych lekarzy również nadmierna higiena może stać się przyczyną alergii skórnych, ponieważ naturalna flora bakteryjna stanowiąca barierę przed działaniem czynników zewnętrznych zostaje uszkodzona. Częste stosowanie antybakteryjnych detergentów i środków dezynfekujących pozbawia skórę mikroorganizmów, które w warunkach naturalnych chronią ją przed kolonizacją przez drobnoustroje patogenne oraz przed nadmierną reakcją immunologiczną na substancje obce.

Do wzrostu liczby zachorowań przyczynia się także zanieczyszczenie powietrza spalinami i pyłami zawieszonymi, które podrażniają błonę śluzową dróg oddechowych oraz ułatwiają penetrację alergenów do organizmu. Smog oraz tlenki azotu potęgują działanie pyłków roślinnych, wydłużając sezon pylenia i zwiększając agresywność alergenów.

Rodzaje nadwrażliwości

Lekarze wyróżniają różne rodzaje alergii, kategoryzując je ze względu na alergeny je wywołujące. Różnice pomiędzy uczuleniami są widoczne nie tylko w ich bezpośredniej przyczynie. Można je dostrzec także w objawach i przebiegu nadwrażliwości. Specjaliści wyróżniają następujące rodzaje alergii:

• Alergia pokarmowa — wywołana spożyciem pokarmów. Często powoduje ją mąka pszenna, pomidory, marchew, jabłka, brzoskwinie, cytrusy, soja, fasola, zboża, groch i soczewica a także białko kurzego jaja, wołowina, skorupiaki i ryby. Objawy pojawiają się zazwyczaj w ciągu kilkunastu minut do dwóch godzin po spożyciu alergenu i mogą obejmować obrzęk warg, języka oraz gardła, wysypkę skórną, bóle brzucha czy biegunkę.
• Alergia wziewna — spowodowana alergenami, które dostają się do organizmu przez drogi oddechowe. Czynnikami uczulającymi są, m.in. pyłki drzew i traw, kurz oraz grzyby. Więcej informacji znajdziesz na stronie http://www.claritine.pl/pl/o-alergii/rodzaje-alergii/alergia-na-pylki-roslin/. Manifestuje się kichaniem, wodnistą wydzieliną z nosa, zatkaniem nosa, świądem oczu oraz kaszlem.
• Alergia kontaktowa — powstaje w wyniku nadwrażliwości skórnej. Najczęściej pojawia się po zastosowaniu kosmetyków lub użycia detergentów. Charakteryzuje się miejscowym stanem zapalnym skóry w postaci rumienia, pęcherzyków, świądu oraz suchości naskórka.
• Alergia iniekcyjna — uczulenie na składniki preparatów farmakologicznych podawanych do organizmu poprzez zastrzyk. Może dotyczyć antybiotyków, środków znieczulających czy szczepionek. Ze względu na szybkie wchłanianie substancji do krwiobiegu reakcja bywa gwałtowna i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Każdy z wymienionych wyżej rodzajów alergii daje inne objawy i wymaga nieco innego leczenia. Warto wiedzieć, że najskuteczniejszym sposobem pozbycia się uczulenia jest całkowite wykluczenie alergenu, jednak nie zawsze jest to możliwe. W przypadku nadwrażliwości pokarmowej można wyeliminować produkty wywołujące reakcję, natomiast przy alergii wziewnej na pyłki roślin całkowite uniknięcie kontaktu z alergenem jest praktycznie niewykonalne.

Diagnostyka uczuleń

Rozpoznanie alergii opiera się na szczegółowym wywiadzie lekarskim oraz testach skórnych punktowych (prick test), w których na skórę przedramienia nakłada się krople roztworów alergenowych, a następnie nakłuwa się naskórek lancetą. Dodatni wynik testu objawia się pojawieniem się bąbla i rumienia w ciągu 15–20 minut. Alternatywą są badania laboratoryjne oznaczające stężenie swoistych przeciwciał IgE we krwi, które pozwalają na identyfikację alergenu bez bezpośredniego kontaktu ze skórą pacjenta.

Sposoby leczenia uczuleń

Alergolodzy stosują różne sposoby leczenia poszczególnych uczuleń. Zdarza się również, że skuteczność terapii wzmaga łączenie poszczególnych metod. Wśród najczęściej stosowanych procedur można wyróżnić kilka:

• Immunoterapia swoista, czyli odczulanie — stosowanie szczególnych szczepionek, jedna z najbardziej popularnych metod leczenia uczuleń. Polega na podawaniu stopniowo rosnących dawek alergenu w celu wypracowania tolerancji immunologicznej.
• Farmakoterapia — leczenie za pomocą leków (głównie przeciwhistaminowych). Obejmuje także stosowanie glikokortykosteroidów w postaci tabletek, inhalatorów czy kremów oraz leków stabilizujących komórki tuczne.
• Unikanie alergenu — podstawowa metoda profilaktyczna polegająca na eliminacji lub ograniczeniu kontaktu z substancją uczulającą. W praktyce oznacza to stosowanie filtrów HEPA, unikanie przebywania na zewnątrz podczas wysokiego stężenia pyłków czy rezygnację z niektórych pokarmów.
• Terapie biologiczne — nowoczesne leczenie oparte na przeciwciałach monoklonalnych blokujących immunoglobulinę IgE. Stosowane w ciężkich, opornych na standardowe leczenie postaciach astmy alergicznej oraz pokrzywki przewlekłej.

Zadaniem pierwszej metody jest całkowite wyleczenie alergii, które często jest niemożliwe ze względu na liczne szczepy jednego alergenu. Określenie wariantu substancji uczuleniowej bywa bardzo trudne, przez co odczulanie nie przynosi pożądanych rezultatów. Proces immunoterapii trwa zazwyczaj od trzech do pięciu lat i wymaga regularności — szczepionki podawane są początkowo co tydzień, następnie co miesiąc.

Leczenie farmakologiczne jest natomiast doskonałym sposobem na zwalczanie uciążliwych objawów, jednak rzadko prowadzi do zupełnego pozbycia się nadwrażliwości. Leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, w przeciwieństwie do starszych preparatów, powodują mniejszą senność i mogą być stosowane przez osoby pracujące zawodowo. Dostępne są w formie tabletek, syropów, kropli do oczu oraz aerozoli do nosa, co pozwala na dostosowanie formy leku do rodzaju objawów.

Rola diety w łagodzeniu objawów

Oprócz standardowego leczenia farmakologicznego istotną rolę odgrywa dieta eliminacyjna oraz suplementacja. Osoby cierpiące na alergie pokarmowe powinny wykluczyć produkty wywołujące reakcję i zastąpić je bezpiecznymi alternatywami. Warto również wzbogacić jadłospis o produkty bogate w kwasy omega-3, witaminę C oraz kwercetyną, która wykazuje działanie przeciwhistaminowe. Probiotyki wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i mogą zmniejszać nasilenie objawów alergicznych, szczególnie u dzieci.

Alergia to wyjątkowo uciążliwa dolegliwość, która skutecznie utrudnia życie codzienne. Niestety w ostatnim czasie lekarze alarmują. Według ich raportów z roku na rok coraz więcej osób jest diagnozowanych pod kątem uczuleń i coraz częściej wyniki wskazują na nadwrażliwość. Tym samym grono osób skazanych na uporczywe dolegliwości wiosną i latem rośnie. Szacuje się, że obecnie na różne formy alergii cierpi około 30–40% populacji krajów rozwiniętych, a prognozy wskazują na dalszy wzrost tego odsetka. Specjaliści podkreślają, że wczesna diagnostyka oraz kompleksowe leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia alergików i zapobiec rozwojowi powikłań, takich jak astma oskrzelowa czy przewlekłe zapalenie zatok.