Nerwica lękowa to jedno z zaburzeń psychicznych, które dotyka bardzo wielu osób. Mówi się nawet, że obok depresji stanowi jeden z najczęściej występujących problemów społecznych. Schorzenie to niestety ma wiele negatywnych objawów, które mogą znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. Co warto wiedzieć o nerwicy lękowej? W jaki sposób się objawia i jakie są jej przyczyny? Jak leczyć nerwicę?
Definicja i mechanizm nerwicy lękowej
Nerwica lękowa to powszechnie używana nazwa określająca zespół lęku uogólnionego. Klasyfikowana jest ona jako choroba przewlekła, powodująca nieustanny strach, którego nie da się jednoznacznie opisać. Jest to zaburzenie emocjonalne, powodujące natrętne myśli i wywołujące także objawy psychosomatyczne w tym problemy zdrowotne całego ciała.
Osoby cierpiące na nerwice nie kontrolują swojego strachu, który dodatkowo wywołuje też sprzężenie zwrotne, to znaczy, że lęk powoduje konkretne objawy psychosomatyczne, które dodatkowo napędzają lęk. Niestety z takimi zaburzeniami zmaga się bardzo wiele osób, mówi się nawet o chorobie cywilizacyjnej – na całe szczęście, od jakiegoś czasu sprawa jest mocno nagłaśniana, a sama przypadłość nie stanowi już tematu tabu. Wiedza o mechanizmach tej choroby stale się poszerza, co pozwala na skuteczniejsze rozpoznawanie oraz dobieranie odpowiednich form wsparcia.
Spektrum objawów psychicznych
Objawy nerwicy lękowej będą zależały przede wszystkim od danej osoby i jej stanu psychicznego. Strach może pojawiać się nagle i nieprzewidzianie, a także trwać dłuższy czas. To, co dominuje u takich osób, to sposób myślenia – natrętne myśli, które generują niepokój i strach, których nie da się w pełni określić i które mogą doprowadzić nawet do skrajnych sytuacji, jak atak paniki.
Może to powodować wpadanie w niekontrolowany nagły płacz, ale też i dostawać drgawek, albo stawać się agresywnym (w tym przejawiać autoagresję). Do tego dochodzić może głęboki smutek, problemy z koncentracją, czy niepewność. Charakterystyczna jest też zmienność nastrojów, rozdrażnienie, ciągła irytacja oraz apatia i niemożność przeżywania przyjemności. Osoby dotknięte tym zaburzeniem często zgłaszają utratę motywacji do codziennych aktywności oraz poczucie wyobcowania w relacjach z innymi ludźmi.
Objawy somatyczne towarzyszące nerwicy
Choć nerwica jest zaburzeniem psychicznym, jej objawy mogą także uwidocznić się cieleśnie. Osoby dotknięte chorobą mogą doświadczać uczucia kołatania serca, spłyconego oddechu, niedowładów, problemów z mówieniem, widzeniem, a nawet doświadczać ataków padaczki. Dochodzą tutaj także bóle o zróżnicowanej lokalizacji – głowy, brzucha, mięśni, serca i innych (tak zwane nerwobóle).
Częstym objawem jest także bezsenność, zawroty głowy, a w przypadku kobiet, nieregularne miesiączki. Może dochodzić też do zgrzytania zębów, uczucia duszności, uścisku w gardle czy nasilonych dolegliwości żołądkowych. Obserwuje się również drżenie rąk, nadmierne pocenie się oraz wahania wagi ciała wynikające ze zmian apetytu – od kompulsywnego objadania się po całkowitą utratę łaknienia.
Uwarunkowania biologiczne zaburzenia
W przypadku nerwicy lękowej nie da się jednoznacznie określić, co jest ich przyczyną. Czynników takich jest wiele i ich wpływ będzie zależał od danej osoby i warunków, w jakich następują. Mówi się między innymi o czynnikach biologicznych – nieprawidłowym wytwarzaniu hormonów w mózgu, czyli serotoniny i noradrenaliny.
Zaburzenia w układzie nerwowym dotyczą również dysregulacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co wpływa na produkcję kortyzolu – hormonu odpowiadającego za reakcję organizmu na stres. Genetyczna predyspozycja również odgrywa pewną rolę – jeśli w rodzinie występowały zaburzenia lękowe, ryzyko ich pojawienia się u potomków wzrasta. Dodatkowo wpływ mogą mieć dysfunkcje tarczycy oraz niedobory witamin z grupy B, magnezu czy kwasów omega-3, które uczestniczą w procesach regulacji nastroju.
Czynniki psychospołeczne i traumy
Obok fizycznych czynników, są też kwestie psychologiczne, związane z życiem pacjenta. Wpływ na rozwój zaburzenia lękowego może mieć między innymi brak poczucia bezpieczeństwa, konflikty emocjonalne, stres (praca, choroba), trudne sytuacje życiowe (bieda, niemożność adaptacji w środowisku) i traumy (śmierć bliskich, przemoc domowa).
Wiele z nich kształtuje się już w dzieciństwie – brak opieki rodzicielskiej, brak emocjonalnej więzi i wsparcia, niemożność spełnienia oczekiwań innych, destrukcyjne środowisko, w którym się wychowywało – wszystko może mieć odbicie w przyszłości. Doświadczenia takie jak zaniedbanie emocjonalne, nadmiernie krytyczne podejście opiekunów czy niestabilność w relacjach rodzinnych tworzą schemat myślenia oparty na lęku i braku pewności siebie, co predysponuje do rozwoju zaburzeń lękowych w życiu dorosłym.
Metody leczenia i rola psychoterapii
W przypadku nerwicy lękowej stosuje się dwa podstawowe działania lecznicze – psychoterapię oraz farmakoterapię. Warto przy tym pamiętać, że zażywanie leków ma wpływ tylko na objawy i służy jedynie ułatwieniu w codziennym funkcjonowaniu pacjenta. Branie tabletek nie wyleczy przyczyn i dlatego bardzo istotną kwestią jest psychoterapia, która pozwoli na dotarcie osoby chorej do źródła jej lęków oraz wypracowania odpowiednich zachowań i reakcji umożliwiających wyleczenie.
Konieczne jest więc przestrojenie całego mózgu i sposobu myślenia, co wymaga rzecz jasna czasu, dlatego istotne jest, by znaleźć odpowiednią pomoc psychologiczną i terapeutę, któremu się zaufa. Najskuteczniejsze podejścia obejmują terapię poznawczo-behawioralną (CBT), terapię psychodynamiczną oraz techniki uważności i relaksacji. Stosowanie farmakologii jest ostatecznością i wybiera się ją w momencie, gdy lęki są tak nasilone, że osoba z tym zaburzeniem nie jest w stanie normalnie funkcjonować. Preparaty z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub benzodiazepin powinny być stosowane wyłącznie pod kontrolą lekarza psychiatry i w połączeniu z regularną terapią psychologiczną.