Przewód pokarmowy człowieka, w tym również dziecka, zasiedlają miliardy różnych mikroorganizmów. Najnowsze badania podają, że flora bakteryjna składa się z tak wielu komórek jak łączna liczba wszystkich komórek ciała człowieka. Choć mikrobiom jelitowy nie został jeszcze do końca poznany, uznaje się go za strukturę o dużym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.
- Mikrobiota jelitowa i jej znaczenie dla organizmu
- Probiotyki i mechanizm ich działania
- Bezpieczeństwo i jakość probiotyków
- Utrzymanie równowagi mikrobioty jelitowej
Mikrobiota jelitowa i jej znaczenie dla organizmu
W skład mikrobioty, dawniej określanej jako „mikroflora”, wchodzą bakterie, eukarioty oraz wirusy zasiedlające organizm człowieka. Bakterie ochronne obecne w przewodzie pokarmowym, takie jak Lactobacillus spp., Bifidobacterium spp., Bacteroides spp. zabezpieczają przed kolonizacją patogennych mikroorganizmów.
Wytwarzane przez bakterie jelitowe toksyczne substancje o charakterze białkowym oraz kwasy organiczne działają bakteriobójczo na wiele drobnoustrojów chorobotwórczych. Bakterie z rodzaju Lactobacillus i Enterobacteriaceae, produkując laktazę, wspomagają trawienie laktozy, co odgrywa niebagatelną rolę w przypadku niemowląt — ich podstawowy pokarm stanowi mleko zawierające właśnie laktozę.
Mikroorganizmy jelitowe umożliwiają trawienie pokarmów oraz syntezowanie witamin z grupy B i witaminy K. Za najważniejszą funkcję mikrobioty jelitowej uznaje się aktywowanie oraz koordynowanie układu immunologicznego. U noworodków bakterie jelitowe są pierwszymi antygenami stymulującymi rozwój odporności dziecka, wspierając procesy immunologiczne od pierwszych dni życia.
Probiotyki i mechanizm ich działania
Dysbioza i potrzeba suplementacji
Stan, w którym mikrobiota jelitowa pozostaje w równowadze, uznaje się za najbardziej korzystny dla organizmu. Kiedy następuje zmiana w składzie mikrobioty, określa się ją mianem „dysbiozy”. Zachwianie homeostazy, czyli równowagi w przewodzie pokarmowym, może prowadzić do wielu chorób i zaburzeń ogólnoustrojowych — od prostych dolegliwości trawiennych po poważniejsze dysfunkcje metaboliczne.
Z tego powodu podaje się probiotyki, które mają przywrócić naturalną mikrobiotę. Probiotyki to żywe drobnoustroje, najczęściej bakterie fermentacji mlekowej (np. Lactobacillus oraz Bifidobacterium). Nie każdą jednak bakterię kwasu mlekowego można uznać za probiotyk. Żeby określić ją tym mianem, jej szczep musi mieć klinicznie potwierdzoną skuteczność w odpowiednich badaniach naukowych.
Klasyfikacja szczepów probiotycznych
Charakteryzując probiotyki, rozróżnia się ich rodzaj, np. Lactobacillus, gatunek, np. L. rhamnosus oraz szczep, np. L. rhamnosus ATCC 53103. Właśnie szczep determinuje konkretne właściwości zdrowotne — dwa różne szczepy tego samego gatunku mogą wykazywać odmienne działanie terapeutyczne.
Wielopłaszczyznowe działanie probiotyków
Probiotyki działają na organizm na wielu płaszczyznach, podobnie jak mikrobiota jelitowa. Wiele rodzajów probiotyków chroni organizm przed kolonizacją patogennych mikroorganizmów, normalizuje skład mikrobioty, wpływa na zwiększoną wymianę enterocytów (komórek jelita cienkiego) oraz wytwarza krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które odżywiają komórki nabłonka jelitowego.
Poszczególne gatunki probiotyków m.in. produkują witaminy, stabilizują barierę jelitową oraz neutralizują substancje wywołujące raka. Do rzadkich mechanizmów działania poszczególnych szczepów należy też wytwarzanie substancji bioaktywnych, działanie endokrynne i neurogenne oraz zmiana odpowiedzi immunologicznej, co ma szczególne znaczenie u dzieci z tendencją do alergii.
Rola bakterii Lactobacillus w terapii dziecięcej
Bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus należą do najlepiej przebadanych szczepów i korzystnie wpływają na zdrowie gospodarza. Bakterie pozytywnie działają na układ trawienny i zmniejszają dolegliwości w obrębie przewodu pokarmowego. Zmieniają również skład mikroflory jelitowej oraz poprawiają motorykę i procesy trawienne.
Bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus stosuje się u dzieci w trakcie antybiotykoterapii oraz przy biegunce. Szczególnie ważne jest ich podawanie równolegle z antybiotykiem, ponieważ zmniejsza to ryzyko antybiotykowej biegunki i innych powikłań.
Bezpieczeństwo i jakość probiotyków
Profil bezpieczeństwa u dzieci
Powszechnie probiotyki uznaje się za bezpieczne substancje, a ich podawanie nie jest obciążające w przypadku dzieci zdrowych. U pacjentów z niedoborem odporności, ciężko chorych i w stanie krytycznym oraz leczonych na oddziałach intensywnej opieki odstępuje się od podawania probiotyków lub podaje się je z dużą ostrożnością.
Dobór odpowiedniego szczep u probiotycznego
Dla przywrócenia równowagi mikrobioty jelitowej — np. po antybiotykoterapii lub w trakcie ciężkiej biegunki — podaje się dzieciom szczepy probiotyczne dobrze scharakteryzowane pod względem genetycznym oraz o znanej liczebności. Probiotyki rejestruje się jako suplementy diety, dlatego nadzór nad produktami pozostaje ograniczony.
Jakość preparatów probiotycznych bywa niedoskonała, a producenci wprowadzają pacjentów w błąd, podając na etykietach czasami nieprawdziwe informacje. W niektórych suplementach wykazano nawet obecność flory patogennej. Wybierając więc probiotyk dla swojego malucha, warto sięgać po preparaty (np. Dicoflor) znanych producentów o udokumentowanej skuteczności i bezpieczeństwie.
Utrzymanie równowagi mikrobioty jelitowej
Znaczenie prawidłowej mikrobioty dla zdrowia dziecka
Prawidłowa mikrobiota gwarantuje zdrowie i dobre funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz całego organizmu. Ze względu na czynniki środowiskowe, nieprawidłową dietę oraz choroby wieku dziecięcego (i konieczność przyjmowania przez dziecko antybiotyków) dochodzi do zmniejszenia liczby dobrych mikroorganizmów jelitowych.
Wskazania do terapii probiotycznej u dzieci
W przypadku zaburzeń w ilości bakterii przewodu pokarmowego zaleca się terapię probiotykami (połączoną czasami z terapią prebiotykami), która przywraca równowagę mikrobioty. Probiotyki stosuje się u dzieci przy:
- dolegliwościach ze strony układu pokarmowego
- nawracających chorobach infekcyjnych
- chorobach alergicznych i atopowym zapaleniu skóry
- chorobach autoimmunologicznych
- zaburzeniach ze spektrum autyzmu
Profilaktyka zaburzeń mikrobioty
Odpowiednia kolonizacja jelit noworodka dobrymi bakteriami, a później przestrzeganie zdrowej diety i ograniczenie antybiotykoterapii, przyczynia się do utrzymania prawidłowej mikrobioty. Jeśli dojdzie do jej zaburzenia, po konsultacji z lekarzem warto wprowadzić terapię probiotyczną. Wybór odpowiedniego preparatu powinien uwzględniać wiek dziecka, rodzaj dolegliwości oraz specyfikę stosowanego szczepu bakteryjnego.
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!