W niektórych sytuacjach niezbędne jest uzyskanie stwierdzenia praw do spadku. Jaki dokument stanowi dowód tego, że jesteś spadkobiercą? Przedstawiamy najważniejsze informacje na temat podziału spadku. Sprawdź, gdzie udać się po akt poświadczenia dziedziczenia i jakie są różnice między postępowaniem sądowym a notarialnym.
W sądzie czy u notariusza?
Potwierdzenie tego, że jesteś spadkobiercą możesz uzyskać na dwa sposoby. Pierwszy polega na złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego, drugi — na zgłoszeniu się do notariusza w celu sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Wybór między tymi opcjami zależy głównie od tego, czy między spadkobiercami istnieją spory oraz jak pilnie potrzebujesz dokumentu.
Jeśli zdecydujesz się na drogę sądową, warto rozważyć ustanowienie pełnomocnika procesowego — adwokata lub radcy prawnego — który będzie cię reprezentował podczas postępowania. Specjalista pomoże sporządzić wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, przygotuje niezbędne załączniki i zadba o prawidłowe przedstawienie argumentacji prawnej. Możesz oczywiście wystąpić samodzielnie, jednak w sytuacjach spornych lub gdy istnieją wątpliwości co do kręgu spadkobierców, pomoc prawnika znacząco zwiększa szanse na pomyślne zakończenie sprawy.
W przypadku prostych stanów faktycznych — gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do podziału majątku — lepszym wyborem jest notariusz. Postępowanie notarialne jest szybsze, mniej sformalizowane i zazwyczaj tańsze niż postępowanie sądowe.
Procedura notarialna
Od 2 października 2008 roku możliwe jest uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia bezpośrednio u notariusza. To rozwiązanie sprawdza się przede wszystkim wtedy, gdy zależy ci na szybkim uzyskaniu dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku — zazwyczaj akt można odebrać tego samego dnia lub w ciągu kilku dni roboczych.
Koszty procedury notarialnej
Maksymalna opłata za sporządzenie protokołu dziedziczenia u notariusza to 100 złotych, natomiast za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia zapłacisz do 50 złotych. Są to kwoty ustawowe, które nie mogą zostać przekroczone przez kancelarię notarialną.
Warunki sporządzenia aktu
Aby notariusz mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, muszą być spełnione następujące warunki:
- Wszyscy spadkobiercy muszą stawić się osobiście u notariusza — brak któregokolwiek z nich uniemożliwia sporządzenie aktu
- Między spadkobiercami nie może istnieć żaden spór dotyczący podziału majątku lub ustalenia kręgu uprawnionych osób
- W skład spadku nie mogą wchodzić nieruchomości położone za granicą
- Spadkodawca nie może być cudzoziemcem — w takim przypadku notariusz może odmówić sporządzenia aktu
Wybór notariusza
Poświadczenie dziedziczenia może przygotować każdy notariusz w Polsce, niezależnie od miejsca zamieszkania spadkodawcy lub spadkobierców. Nie musisz więc jechać do miejscowości, w której przed śmiercią mieszkał spadkodawca — możesz wybrać kancelarię notarialną najbliżej swojego miejsca zamieszkania.
Postępowanie sądowe
Jeśli notariusz odmówił sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia lub między spadkobiercami istnieją rozbieżności, konieczne staje się wystąpienie do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. To także jedyna droga, gdy nie wszyscy spadkobiercy chcą współpracować przy ustalaniu praw do majątku.
Kto może złożyć wniosek?
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć każda osoba mająca w tym interes prawny — zarówno spadkobiercy ustawowi, jak i testamentowi, a także osoby, które uważają się za spadkobierców. Dokument należy złożyć w sądzie rejonowym właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy.
Niezbędne dokumenty
Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku trzeba dołączyć:
- Skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy
- Testament (jeśli został sporządzony)
- Skrócone odpisy aktów urodzenia wszystkich spadkobierców
- Skrócone odpisy aktów małżeństwa (w przypadku córek, które wyszły za mąż, lub małżonka spadkodawcy)
- Inne dokumenty potwierdzające prawo do dziedziczenia — na przykład akt uznania dziecka
We wniosku należy wymienić wszystkich znanych spadkobierców wraz z ich danymi osobowymi i adresami zamieszkania. Pominięcie którejkolwiek z uprawnionych osób może skutkować wydłużeniem postępowania lub nawet koniecznością złożenia nowego wniosku.
Opłaty sądowe
Za wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy wnieść opłatę sądową w wysokości 100 złotych, do tego dochodzi dodatkowa opłata 5 złotych za wpis do Rejestru Spadkowego. Opłatę należy uiścić przed złożeniem wniosku — potwierdzenie wpłaty dołącza się do dokumentacji.
Przebieg postępowania
Po złożeniu wniosku sąd przeprowadza postępowanie, w ramach którego:
- Wzywana jest osoba, która przechowuje testament (jeśli istnieje)
- Przesłuchiwani są świadkowie mogący potwierdzić fakty związane z dziedziczeniem
- Badana jest autentyczność testamentu oraz jego zgodność z wymogami formalnymi
- Ustalany jest pełny krąg spadkobierców
Postępowanie sądowe trwa zazwyczaj od kilku miesięcy do nawet roku, w zależności od stopnia skomplikowania sprawy oraz obciążenia sądu. Dlatego jeśli sytuacja to umożliwia, warto rozważyć drogę notarialną jako szybszą alternatywę.